Column 09-2015

Dweilen met de kraan open?

Ondanks alle wereldwijde inspanningen om rokers die willen stoppen met roken te helpen een effectieve stoproken methode aan te bieden zijn de succespercentages van daadwerkelijk stoppen met roken betrekkelijk laag. Met maximale farmacotherapie en counseling (psychosociale ondersteuning) lukt het niet meer dan 20-30% van de rokers om te stoppen met roken (1). Alle internationale inspanningen leiden tot nu toe niet tot nieuwe geneesmiddelen die een duidelijk toegevoegde waarde hebben boven de reeds bestaande geneesmiddelen.

Tot voor kort waren de verwachtingen rondom nicotine vaccinatie hooggespannen. Op verschillende plaatsen in de wereld leek er een wedloop te zijn wie het eerst een veilig en werkzaam nicotine vaccin zou introduceren. Er waren maar liefst vier verschillende vaccins waar met man en macht aan gewerkt werd. Ook in Nederland werd in Maastricht en Amsterdam hard gewerkt aan een vaccin. Het nicotine vaccin was een heel nieuw concept waarbij antilichamen in het bloed zich specifiek binden aan nicotine en daardoor voorkomen dat het nicotine in de hersenen terecht komt. Het gevolg hiervan zou zijn dat verschillende stoffen zoals dopamine en serotonine die de sterke verslaving veroorzaken  minder vrij zouden komen in de hersenen. Hierdoor zou de verslavingscyclus doorbroken kunnen worden.

Een mooi idee dat ook daadwerkelijk leek te werken in het laboratorium en bij dierproeven. Helaas bleek de praktijk weerbarstiger. In alle onderzoeken bij mensen bleek dat de beschikbare vaccins niet beter werkten dan een placebo in dubbelblind gecontroleerd onderzoek. Opvallend was dat in al deze onderzoeken bij een deel van de rokers er wel een effect bleek te zijn bij die personen die meer antilichamen in het bloed hadden (2). Was dat de belangrijkste verklaring waarom nicotine vaccines bij de meeste mensen niet effectief lijken te zijn? Of zouden er andere verklaringen zijn? Zou het zo kunnen zijn dat de verslavende werking van nicotine niet de enige verklaring is? Zijn er andere stoffen in sigarettenrook die ook verslavend zijn en die niet gebonden worden door dit nicotinevaccin? Of zou verslaving aan sigaretten niet hetzelfde zijn als verslaving aan nicotine? Zou de psychosociale verslaving aan roken veel sterker zijn dan de biologische verslaving aan nicotine? Zou het voortdurend blootgesteld worden aan prikkels in je omgeving die je doen denken aan roken (de zgn. “cues”) zo sterk zijn dan we met “het onschadelijk maken van nicotine” eigenlijk aan het dweilen zijn met de kraan open?

Dit soort vragen waarbij expertise nodig is vanuit vele disciplines (bijv. biologen, artsen, epidemiologen, immunologen, etc.) zijn er veelvuldig. Daarom is het zo nodig om multidisciplinair samen te werken. Op het komende Europese SRNT congres van 10-12 September in Maastricht is het thema multidisciplinaire samenwerking in het onderzoek naar tabaksverslaving. Het is de eerste keer dat het SRNT congres in Nederland gehouden wordt en mijn collega prof Marc Willemsen en ik vinden het een eer dat we het congres mogen voorzitten vanuit het voorbereidend comité.  U bent van harte uitgenodigd om dit fascinerende congres mee te maken in de mooiste stad van Nederland… Ook als u slechts een dag wilt komen is dat mogelijk. Via de volgende link kunt u zien hoe het programma er uitziet en kunt u zich aanmelden:

http://www.srnt-e2015.com/register/registration

 

Prof dr Onno van Schayck,
Hoogleraar Preventieve Geneeskunde,
Wetenschappelijk directeur landelijke onderzoeksschool CaRe

 

  1. Raupach T, Hoogsteder PH, Onno van Schayck CP. Nicotine vaccines to assist with smoking cessation: current status of research. Drugs 2012;72(4):e1-16. doi: 10.2165/11599900.
  2. Van Schayck CP, Horstman K, Vuurman E, de Wert G and Kotz D. Nicotine vaccination—does it have a future? Addiction 2014. doi:10.1111/add.12569.
Verschenen in nieuwsbrief Tabaksontmoediging, 1 september 2015

 

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen? Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen.